Bu sayfa hazırlanma aşamasındadır.
Yılanlar hakkında birçok bilgiyi yakında burada bulacaksıız. Sabrınız ve anlayışınız için teşekkür ederim.
NOT: Anadolu Engerekleri'nin sistematiği kesin değildir ve sürekli değişip güncellenmektedir. Bu nedenle bildirilen türlerde farklı kaynaklarda farklı bilgiler olabilir. Bu sayfadaki türler son yapılan çalışmalar ışığında listelenmiştir. Ayrıca bazı türlerle ilgili özel durumlar da dipnot olarak verilmiştir. Konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmek isteyenler benimle iletişime geçebilirler (N. İ.).
Türkiye ve K. K. T. C. 'de Yayılış Gösteren Zehirli Yılanlar (Venomous Snakes of Turkey and T. R. N. C.)
Aile (Familia) / Alt aile (Subfamilia): Viperidae/Viperinae (Engerekgiller - True Vipers)
(İnsan için tehlikelidirler.)
1. Macrovipera lebetina* (Linnaeus, 1758) (Koca Engerek - Levantine Viper)
2. Montivipera xanthina (Gray, 1849) (Seritli Engerek - Ottoman Viper, Turkish Viper)
3. Montivipera raddei (Boettger, 1890) (Agri Engeregi - Radde's Viper, Armenian Viper)
4. Montivipera wagneri Nilson & Andren, 1984 (Wagner Engeregi - Wagner's Viper)
5. Montivipera albizona Nilson & Andren, 1990
6. Montivipera bulgardaghica Nilson & Andren 1985 (Bolkar Engeregi-BolkarDagh Viper)
7. Vipera ammodytes (Linnaeus, 1758) (Boynuzlu Engerek - Horned Viper, Sand Viper)
8. Vipera transcaucasiana** Boulenger, 1913 (Transcaucasian Sand Viper)
9. Vipera (Pelias) barani Böhme & Joger, 1984 (Baran Engeregi - Baran's Adder)
10. Vipera (Pelias) kaznakovi Nikolsky, 1909 (Kafkas Engeregi - Caucasus Viper)
11. Vipera (Pelias) pontica Billing, Nilson & Sattler, 1990 (Çoruh Engeregi - Pontic Adder)
12. Vipera (Acridophaga) anatolica*** Eiselt & Baran, 1970
13. Vipera (Acridophaga) eriwanensis*** (Reuss, 1933)
* Kuzey Kıbrıs'ta yayılış gösteren tek engerek türüdür (M. l. lebetina nominant alt tür olarak).
** Vipera ammodytes 'in alttürü ( V. a. transcaucasiana ) olarak kabul eden yazarlar çoğunluktadır.
*** Bu iki tür daha önce Vipera ursinii 'nin alttürleri olarak alınmaktaydı fakat daha sonra tür kategorisine çıkartılmışlardır.
Aile (Familia): Elapidae (Mercan Yilanlari + Kobralar - Coral Snakes + Cobras + Kraits)
(İnsan için tehlikelidirler.)
Walterinnesia morgani* (Mocquard, 1905) (Çöl Kobrası - Desert Black Cobra) (Sadece Birecik [Şanlıurfa] ve Kilis'ten kaydı var.)
* Nilson ve Restegar-Pouyani (2007), yaptıkları çalışmada İran, Irak ve Suudi Arabistan'ın doğusundaki Walterinnesia aegyptia popülasyonlarını W. morgani olarak ayırmışlardır.
Aile (Familia) / Alt aile (Subfamilia): Lamprophiidae/Psammophiinae
(Aşağıdaki tür insan için tehlikeli değildir.)
Malpolon monspessulanus /* (Hermann, 1804) (Çukur Başlı Yılan - Montpellier Snake)
/ Daha önce "Colubridae" ailesine dahil edilmekteydi fakat bu kategori günümüzde üst/süper aile (superfamilia) olarak (Colubroidea) değerlendirilmektedir ve genetik çalışmalar ışığında farklı ailelere ayrılmıştır. Bu türün ise daha uzak olduğu görülmüş ve farklı bir aile altında ele alınmaktadır.
* Hem Kuzey Kıbrıs hem Türkiye'de yayılış göstermektedir.
Üst/Süper Aile (Superfamilia): Colubroidea (Kırbaç Yılanları)
(Türkiye'de yayılış gösteren bu aileye dahil aşağıda adı geçen türler insan için tehlikeli DEĞİLDİR.)
1. Telescopus fallax* (Fleischmann, 1831) (Kedi Gözlü Yılan - Cat Snake)
2. Telescopus nigriceps** (Ahl, 1924) (Kedi Gözlü Yılan)
3. Spalerosophis diadema (Schlegel, 1837) (Urfa Yılanı - Diadem Snake)
4. Natrix tessellata (Laurenti, 1768) (Su Yılanı - Dice Snake, Water Snake) (Aile: Natricidae)
5. Hemorrhois ravergieri*** (Menetries, 1832) (Kocabaş Yılan - Mountain Racer)
* Bu tür Kuzey Kıbrıs'ta da yayılış göstermektedir.
** Bu tür daha önceden Türkiye'den bilinmemekteydi fakat Göçmen ve ark. (2007) tarafindan türün Türkiye'deki varligi hakkinda bir yayin yapilmistir.
*** Genel olarak zehirsiz olarak belirtilir fakat Duevrnoy bezi ve zehir disi gelisimi oldugunu bildiren (opisthoglypha) ve bu yilandan elde edilen zehir üzerinde çalismalari bildiren bazi kaynaklar vardir. Ayrintili bilgi için benimle iletisime geçebilirsiniz.
NOT: Sistematik çok değişken bir bilim dalıdır. Bu nedenle bu sayfada yeri geldikçe gerekli güncellemeler yapılacaktır.
**************************************************************************
Ülkemizde yayılış gösteren Viperidae (Engerekgiller) ailesine dahil yılanlar ve Çöl Kobrası ( Walterinnesia morgani ) insanlar için tehlike arz etmektedir. Ancak Çöl Kobrası Türkiye'nin güneydoğusunda, Birecik (Şanlıurfa) ve Kilis civarinda bulunmaktadır ve karşılaşılması çok zordur (Keza şimdiye kadar Türkiye'den 4 kaydı vardır). Ayrica engereklerden Montivipera albizona , M. bulgardaghica, M. wagneri, Vipera pontica, V. barani, V. eriwanensis ve V. anatolica ile de karsilasilmasi zordur. Bunun dışındaki engereklerle doğada karşılaşılabilir ve özellikle yaz aylarında ısırılma vakaları gerçekleşmektedir.
Engerekler doğası geregi yavaş hareket eden hayvanlardir. Genellikle bir köşeye çekilirler ve avlarının yaklasmasini beklerler. Üzerine basmadıkça ya da rahatsız edilmedikçe insana saldırmazlar. Bu yüzden doğada karşılaştığınızda rahatsiz etmeyip yolunuza devam ederseniz size hiçbir zararları dokunmaz.
Ülkemizde bulunan Colubridae ailesine dahil zehirli yılanlar insan için tehlike arz etmez. Zehirleri özellikle besinlerini teşkil eden kurbağa, fare gibi hayvanlar üzerinde etkilidir.
Yılanlar, birkaç istisna ile çok çeşitli ortamlara uyum sağlayıp dünyanın her yerinde yayılış gösteren çok önemli bir gruptur. Ekolojik dengede çok önemli bir yere sahiptirler. Ancak kötü ünleri sayesinde görüldükleri zaman zehirli veya zehirsiz olduğu bilinmeden hemen öldürülmektedirler. Öyle ki, zehirsiz yılanlar da rahatsız edilmediklerinde insana bir zarar vermezler. Doğada bir yılanla karşılaştığınızda bu muhtemelen Colubridae ailesine dahil bir yılandir ve zehirsizdir (Ülkemizdeki bu aileye dahil zehirli olan yılanlarin zehri de insan için için tehlike arz etmez).
Zehirli yılanlarin yurt dışına kaçırılmasından muzdaripken, insanlarımız tarafindan da öldürülmeleri sayılarının azalmalarına yol açmaktadır. Örneğin; yasayla da koruma altında olan Çoruh Engereği ( V. pontica ) ve Kafkas Engereği ( V. kaznakovi )'nin sayılari doğa tahrıbatı, izinsiz yurt dışına kaçırılması ve öldürülmesi nedeniyle giderek azalmaktadır. Bu yılanlar Türkiye için bir kaynak niteliğindedir. Çesitli ülkelerde yılan çiftlikleri kurulmakta ve yılanlardan elde edilen zehirler bilimsel araştırma veya ilaç yapımı için dünyanın her yerine satılarak çok büyük gelir elde edilmektedir. Bu potansiyel ülkemiz için de kullanılabilir. Ancak bu noktada her zaman için bilimselliğin ticaretten önce gelmesi gerektiği unutulmamalıdır. Aksi taktirde bu girişimler çerçevesinde zaten sayıları az olan türlerimizin nesilleri iyice tehlike altına girebilir.
Çöl Kobrası çok dar bir alanda yayılış göstermektedir, engerekler ise gece aktif olduklarından gün içinde karşılaşılması zordur. Ayrıca doğada herhangi bir yılanla karşılaştığınızda öncelikle size saldırmayı değil kaçmayı tercih edecektir. Bu nedenle yılanlari öldürmek için hiçbir neden yoktur. Tam tersi, yukarıda zikredilen özellikleri nedeniyle doğaya büyük katkıları vardır. Umarım siz de doğada bir yılanla karşılaştığınızda, daha önce öldürüyorsanız, bundan sonra öldürmez ve kendi haline bırakıp yolunuza devam edersiniz.
NOT: Yılan ısırmalarında ilk yardım ve adı geçen türler hakkında daha ayrıntılı bilgiler daha sonra sayfaya eklenecektir.
Naşit İGCİ
Ege Üniversitesi (University of Ege)
Fen Fakültesi (Faculty of Science)
Biyoloji Bölümü (Department of Biology)
4. Sınıf (Zooloji ağırlıklı) (4th-year Undergraduate Student)
Vipera ammodytes (İnternetten)
